Doneer aan de Mr. Hans van Mierlo Stichting

maandag 31 maart 2014

Van Mierlo Symposium 2014 Hervormen vanuit idealen

Vrijdag 28 maart vond het jaarlijkse Van Mierlo Symposium 2014 plaats. Dit jaar stond het symposium in het teken van ‘Hervormen vanuit idealen’. Vanaf het uitbreken van de financiële crisis in 2008, en aansluitend de eurocrisis, is de roep om hervormingen groot. D66 pleit al jaren voor hervormingen. Tijdens de oprichting richtte die roep zich op het creëren van een moderne democratie, afgelopen jaren pleit D66 ook voor hervormingen op het gebied van de woning- en arbeidsmarkt. Maar waarom zijn deze hervormingen volgens D66 zo noodzakelijk?

Wetenschappelijk directeur van de Van Mierlo Stichting Frank van Mil opende het symposium. In zijn openingswoord stelde Van Mil dat hervormingen altijd worden vormgegeven vanuit idealen. Wat ten grondslag ligt aan hervormingen is niet slechts een situatie waarin het huidige bestel tegen de grenzen van haar kunnen aanloopt, of het resultaat van vernieuwingsdrang. Niet in de laatste plaats omdat hervormingen ons dichterbij de samenleving moeten brengen die we voor ogen hebben.

Participatiesamenleving

De eerste spreker van de middag, oud- SCP voorzitter Paul Schnabel richtte zijn aandacht op de manier waarop de Nederlandse maatschappij zich heeft ontwikkeld. Hij zette vraagtekens bij de conclusie dat de verzorgingsstaat wordt ingeruild voor een participatiesamenleving. De verzorgingsstaat, aldus Schnabel, is afgelopen decennia al zover uitgebouwd, dat verder uitbreiden niet eens meer mogelijk is. Hierbij ziet Nederland zich geconfronteerd met een negatieve en lagere economische groei. Het is dan ook onvermijdelijk dat de verzorgingsstaat moet inkrimpen. Schnabel concludeerde dan ook dat idealen volgen vanuit hervormingen, en niet andersom.

We ons moeten realiseren dat Nederland in een fase is beland waarin niet langer wordt gestreefd naar “meer”, maar “nog meer”. Schnabel pleitte daarbij voor voorzichtigheid, en waarschuwde dat we ons vooral niet rijk moeten rekenen met het prille economisch herstel. Hij voorziet dat verschillende vormen van werk zullen verdwijnen. De hogere managementfuncties zullen niet verdwijnen, net als de lagere faciliterende functies als schoonmakers en beveiligers. Alles wat daar tussenin ligt is onderhevig aan het stroomlijnen van bedrijven. Het verdwijnen van deze functies is het gevolg van de wijze waarop de Nederlandse maatschappij zich heeft weten te ontwikkelen. Als voorbeeld wees Schnabel op de ontwikkelingen op het gebied van digitalisering.

D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees haakte in zijn bijdrage op verschillende punten aan bij de bijdrage van Schnabel. Zo stelde hij dat ontwikkelingen binnen de samenleving elkaar in zo’n hoog tempo opvolgen dat het jaar 1996 al bijna een museum is. Verandering is een fact of life , waarbij we moeten accepteren dat het soms moeilijk is te voorspellen waar verandering toe leidt.

Kernwaarden

Wanneer het hervormingen betreft houdt Koolmees vast aan drie kernwaarden; zelfbeschikking in onderlinge verbondenheid, kansengelijkheid, ook voor outsiders en stelde ten derde dat we de wereld altijd beter moeten achterlaten dan dat we haar kregen. Koolmees noemde de door D66 voorgestelde hervormingen op het gebied van de AOW, de arbeidsmarkt en de woningmarkt, als voorbeelden waarin de drie kernwaarden terugkeren.

Daarnaast belichtte hij twee paradoxen die de kop opsteken bij hervormingen. Ten eerste stelde Koolmees dat hervormingen nooit worden gerealiseerd in tijden dat het goed gaat. En ten tweede stelde hij dat de weerstand tegen hervormingen vaak het grootst is onder de mensen die als eerst worden geraakt, ondanks dat ze misschien niet het hardst word geraakt

Koolmees blikte vooruit en stelde dat we op verschillende vlakken flexibel moeten zijn, en ruimte moeten bieden voor veranderingen. Economische groei zoals we die nu kennen is niet de gouden standaard, we dienen naar een economie toe te werken die flexibel is en moeten open staan voor andere vormen van groei. Ook op het gebied van ons bestuur en democratie staan ons veranderingen te wachten. Zo wordt er vaak gesproken over de ‘Haagse’ beslissingen, maar vallen besluiten steeds vaker op regionaal niveau. De wereld verandert, het is zaak dat wij dat ook blijven doen, aldus Wouter Koolmees. Hiervoor is lang niet altijd een crisis nodig, een beetje meer D66 volstaat.

Tot slot sprak D66-Eerste Kamerlid en voorzitter van de Van Mierlo Stichting Joris Backer over de hervormingsvoorstellen van D66 uit 2006 en 2010. Hij schreef zelf mee aan de Verkiezingsprogramma’s van D66. Backer begon zijn bijdrage met het vaststellen van de vanzelfsprekendheid van D66 binnen de Nederlandse politiek. Onderzoek heeft uitgewezen dat een hoog percentage van de kiezers die de Kieswijzer raadplegen op een andere partij stemmen dan de uitkomst van de kieswijzer. Volgens Backer stemmen kiezers voor een partij en een leider op basis van de waarden waar ze voorstaan. Waar een kiezer naar op zoek is, zijn de achterliggende drijfveren van een partij en een politicus. Voorheen waren deze overzichtelijk verdeeld; Moraal en normen bij het CDA, Verbondenheid en gelijkheid bij de PvdA, Vrijheid bij de VVD.

Inmiddels is de kiezer gaan zweven. De politiek ziet zich ertoe gedwongen deze waarden te voorzien van vorm en inhoud. D66 is volwassen geworden. Al in 1966 beloofden we de kiezer hervormingen, vandaag krijgt de kiezer boter bij de vis. Maar hoe kan het dat D66 er bijna 50 jaar over heeft gedaan om te komen tot waar we nu zijn? De verklaring moet volgens Backer worden gezocht in een bredere afwijzing van de verzuiling, een sterkere verbinding met verschillende segmenten van de samenleving –al kan dat nog veel beter- en de erkenning dat sociaal-liberalen onderdeel zijn van een denktraditie.

Sociaal-liberale gedachtegoed

De sporen van denkers als Erasmus, Spinoza, Constant en Stuart Mill zijn, hoewel kiezers er niet altijd bij stil staan, terug te vinden in het sociaal-liberale gedachtegoed van D66. Een gedachtegoed dat een stevig voet aan de grond heeft met de vijf richtingwijzers van de Van Mierlo Stichting. Een voorbeeld hiervan is de wijze waarop D66 vanuit idealen en eigen kracht positie inneemt over Europa. Waar andere politieke partijen twijfelen over de positie die ze moeten innemen, stelt D66 dat Europa een voorwaarde is voor onze ontplooiing.

Het vertrouwen dat D66 keer op keer in staat is nieuwe oplossingen te bedenken kwam terug in de persoon van de onlangs overleden Els Borst. Zij stelde als politica altijd de mens centraal, en was een bruggenbouwster. Een rol die D66 wellicht meer ligt, dan we willen erkennen.

Backer concludeert dat er sprake is van een groeiende herkenbaarheid op het niveau van de waarden, en dat steeds meer kiezers de weg naar D66 vinden. Tegenover de opportunistische en populistische oplossingen, zet D66 oplossingen vormgegeven vanuit waarden.

Pamflet Van Mierlo Symposium 2014

De bijdragen van de drie sprekers van het symposium 2014 ‘Hervormen vanuit idealen’ zijn binnenkort te bestellen via onze website.