Doneer aan de Mr. Hans van Mierlo Stichting

donderdag 2 maart 2017

Openheid: waarom ook alweer?

Door Marthe Hesselmans

De tegenstelling van onze tijd lijkt die tussen populisten en anti-populisten, tussen ‘grenzen sluiten’ en ‘vluchtelingen welkom’. Maar het is niet zo zwart-wit. Allemaal maken we ons zorgen over een snel veranderende wereld. Daarbij kiezen we voor verschillende reacties. De één kiest voor luiken dicht en schuilen tot de storm voorbij is. De ander voor ramen open en de boel door laten waaien. Ik kies voor de ramen open. Want ons huis is sterk genoeg.

Tegen een stootje
Het lijkt wel alsof we in Nederland in een permanente storm zitten. Al een decennium leven we met een gevoel van crisis. Eurocrisis. Financiële crisis. Morele crisis. Vluchtelingencrisis. Alsof er constant enorme golven op onze dijken beuken. Die dijken staan onder druk. Onder druk van buiten: een wereldbevolking op drift, een besluiteloos Europa, een stuurloos Amerika. En van binnen: een onzekere arbeidsmarkt, verwarring over de zorg, zorgen over integratie.

Maar crisis? Nee. Geen tijdelijke situatie van acute dreiging. Zoals populisten ons doen geloven. Eerder een aanhoudende wind van verandering. Bovendien, onze dijken kunnen tegen een stootje. Wij kunnen tegen een stootje. De werkloze postbode die zich laat omscholen tot leraar. De leraar die Syrische kinderen Nederlands leert. De Syrische kinderen die Nederlandse kinderen worden. We fietsen tegen de wind in en komen vooruit.

Gesteund
Dat kunnen we niet alleen. Om de veranderingen van nu aan te gaan, moeten we ons gesteund weten. Gesteund met concreet beleid en een goed verhaal. Beleid voor een ruime transitievergoeding zodat die postbode weer kan studeren. Beleid om die leraar een pauze te geven en fatsoenlijke zorg voor als het even te veel wordt. Beleid om de leerlingen te leren over wie we zijn en waar ze bij horen.

En dat verhaal? Waarom kiezen voor openheid, telkens weer opnieuw? Omdat dat ons verhaal is. We zijn geen gesloten samenleving. Nederland is niet Noord Korea. In tegendeel. We zijn al eeuwenlang bezig om ons land te openen. Voor de markt, en voor mensen. We maakten ruimte voor vrouwen en mannen, voor de LGBTQ gemeenschap, voor mensen met verschillende religieuze en etnische achtergronden. Dat was niet altijd makkelijk. En dat is het nog steeds niet.

Nieuwsgierig
Niet makkelijk. Wel de moeite waard. Met nieuwe mensen komen nieuwe ideeën, nieuwe oplossingen voor gezamenlijke problemen. We kiezen voor een open samenleving, ook omdat we nieuwsgierig zijn. Nieuwsgierig naar welke mogelijkheden er voorbij onze grenzen liggen.

Ooit bouwden we stadsmuren om onszelf af te schermen tegen de ander buiten de stad. Telkens als de stad veranderde, groter werd, verplaatsten we die muur. Telkens vergrootten we onze kring en lieten we weer nieuwe mensen toe. Totdat we ophielden met stadsmuren bouwen. We lieten ze afbrokkelen. Dit konden we doen omdat we een open samenleving bouwden met gelijke wetten en rechten voor al haar inwoners. Een samenleving zonder stadsmuren.

Onze afspraak
Zo’n samenleving werkt alleen als er duidelijke afspraken zijn. Onze afspraak is dat we hier leven in vrijheid en in verbondenheid. Woont u in Nederland? Dan mag u zijn wie u bent, denken en zeggen wat u wilt. Zolang u daarmee geen schade aanricht. Woont u in Nederland? Dan betaalt u belasting zodat u en uw landgenoten altijd een goed dak boven het hoofd houden, ook als het tegenzit.

In ons land is het geen zoete inval. Eerst klopt u aan en dan maken we een eerlijke afweging of u welkom bent. Bent u eenmaal binnen? Dan hoort u erbij. Iedereen die hier woont, is onderdeel van de samenleving. Doet u iets verkeerd? Dan kunt u vervolgd worden. We sturen u niet weg. Want we leven samen met iedereen die hier woont. Iedereen die hier is geboren en die hier naartoe is gemigreerd.

Op deze afspraken kunnen we onze samenleving verder bouwen. We zullen ze regelmatig moeten vernieuwen zodat dat iedereen zich vrij en geborgen blijft voelen. Maar laten we niet vergeten hoe ver we al zijn gekomen. Ons Nederlands huis staat stevig. Stevig genoeg om te blijven staan in de wind, met de ramen open.

Dit is een verkorte Nederlandse versie van het coreferaat uitgesproken op de Marchantlezing op 23 februari 2017, Utrecht door Marthe Hesselmans, wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting.

Foto door Jeroen Mooijman