Doneer aan de Mr. Hans van Mierlo Stichting

dinsdag 12 maart 2019

Pitch Marthe Hesselmans tijdens D66-congres over toekomst Europa

Deze pitch hield Marthe Hesselmans tijdens het D66-congres in Zaandam op 10 maart over de toekomst van Europa en migratie.

Erasmus in Afrika
Stelt u zich voor een Europees studenten-uitwisselingsprogramma met Afrika. Grootschalig, laagdrempelig. Studenten uit Dakar en Accra komen zes maanden of een jaar landbouwtechniek studeren in Parijs of Wageningen. Tegelijkertijd gaan studenten uit Groningen en Bonn naar Kaapstad of Kampala voor business studies.

In de stijl van Erasmus. Voor wie het niet kent: met het EU Erasmus programma gaan al meer dan dertig jaar honderden duizenden Europese studenten in een ander Europees land studeren. Het is het grootste uitwisselingsprogramma ter wereld. Ruim 2,5 miljoen Europeanen hebben er aan deelgenomen. Niet alleen studenten, maar ook docenten, professoren en zogeheten ‘young professionals’ kunnen via Erasmus naar het buitenland om studie- en werkervaring op te doen. Zo kan een Portugese die net is afgestudeerd naar Zweden voor een traineeship bij een IT-bedrijf. Erasmus is een brand geworden. Er wordt gesproken van een ‘Erasmus-generatie’. Het uitwisselingsprogramma kent zelfs een eigen cultfilm, L’Auberge Espagnol.

Wat heeft Erasmus met migratie te maken? Ik zou hier eigenlijk spreken over hoe een eensgezind migratiebeleid eruit moet zien. Daar hebben we vanuit de Van Mierlo Stichting een boek over geschreven, Van nieuwkomer naar Nederlander. Ik zou u kunnen vertellen over een gezamenlijk Europees asielsysteem met verdeelsleutels, multilaterale terugnameovereenkomsten en transitiecentra. Maar waar gaat migratie nu eigenlijk echt over?

Migratie gaat over kansen. Kansen om elders een nieuwe – betere – toekomst op te bouwen. Onderwijs gaat ook over kansen, voor iedereen, ongeacht waar je vandaan komt. Gelijke kansen om jezelf te ontwikkelen: het is een favoriet D66-onderwerp, sociaal-liberalisme 1.0. In huidige discussies over migratie gaat het zelden over kansen. Het gaat eerder over problemen. Migratie als probleem. Met een hek als oplossing, of anders zo’n gezamenlijk Europees asielsysteem.

Deze pitch voor Erasmus in Afrika is geen oplossing voor migratie. Migratie is ook niet een probleem waar een oplossing voor moet worden gezocht. Migratie is er. We maken het problematisch, hier in Nederland en Europa. Van Afrikaanse migranten maken we slachtoffers of gelukszoekers, statistieken (weer zoveel verdronken) of onderhandelingsmateriaal (als Italië zoveel opneemt, neemt Duitsland er zoveel).

Migranten zijn mensen. Jonge mensen vaak, met ambitie. U kent misschien die serie van Bram Vermeulen over de Sahara. Daar zien we de Hollandse journalist staan, omringd door jonge Nigerianen, Malinezen. Velen met smartphone in de hand met daarop beelden van Europese welvaart. Op school leren ze Europese talen, Engels, Frans. Nog uit de koloniale tijd. Ze hebben familie, vrienden in Frankrijk, België. De banden tussen Europa en Afrika zijn eeuwenoud. Geen wonder dat ze deze kant op willen. Eerder verwonderlijk dat veruit de meeste van deze jongeren niet naar Europa komen, maar binnen Afrika migreren, van het platteland naar de stad, van Malawi en Mozambique naar Zuid Afrika of Kenia.

En ja, de jongeren proberen ook naar Europa te komen. Dat kunnen we als probleem zien. Maar kunnen we ook vanuit kansen redeneren? Niet vanuit angst, maar vanuit potentieel.

Te beginnen met het Europees potentieel om dingen te regelen. Er is veel kritiek geweest op Merkel’s Wir schaffen das. Maar dat Erasmusprogramma heeft Europa toch maar wel ‘geschafft’. Het begon met een klein ambtieus clubje in 1987: 11 landen, 3000 studenten. Portugal was nog aan het opkrabbelen uit de dictatuur. Spanje en Griekenland waren nog maar net lid van wat destijds de Europese Gemeenschap heette. Verschillen tussen de Europese universiteiten die deelnamen, waren enorm. Toch werd het programma doorgezet. Nu doen meer dan 34 landen mee en zijn er bijna 800.000 deelnemers per jaar.

Dan het Afrikaans potentieel. Zie de recente Groene Amsterdammer over bevolkingsgroei. De 1,3 miljard Afrikanen vormen nu nog een zesde van de 7,6 miljard mensen op deze aardkloot. In 2068 maken de 3,9 miljard Afrikanen bijna de helft uit van 10,5 miljard mensen wereldwijd. Dat zijn de voorspellingen. Die komen niet altijd uit.

Los daarvan vergeten we vaak dat Afrika ook een enorm continent is. Er zijn mensen nodig om dat continent te ontwikkelen. Vooral is er kennis nodig, veel kennis. Van duurzame landbouw, van industrieën die werkgelegenheid creëren, van democratie en good governance om corruptie tegen te gaan. Laat Afrikaanse studenten hier in Europa studie en werkervaring op doen. Met duidelijke strenge regels over wie waar mag verblijven en hoe lang. Laat ze leren over groene irrigatietechnieken of ideeën op doen voor ondernemingen die ze terug in eigen land op kunnen zetten.

En laat het niet alleen de super elite zijn. Nu zijn studentenvisa beschikbaar voor de 1% of eerder 0,1% van Afrikaanse top master studenten. Waarom niet, zoals bij Erasmus, een toegankelijk programma voor bachelor en masterstudenten, universiteit en hbo of het equivalent daarvan. Zodat er een perspectief ontstaat waar jongeren naar toe kunnen werken. Een alternatief voor de busjes door de Sahara, de bootjes op de Middellandse Zee.

Nu is asiel zoeken op deze irreguliere manier de enige optie voor de fel begeerde toekomst in Europa. Die weg is zo moeilijk begaanbaar dat eenmaal aangekomen, mensen niet snel meer terug gaan. Er is al te veel op het spel gezet. En dat terwijl migratie per definitie een komen en gaan is.

Laat die jongeren komen en gaan. Net als vroeger de seizoensarbeiders tussen Spanje en Marokko, maar dan met meer opleiding. Ook niet verkeerd dat Europa eens wat hoger opgeleide migranten gaat aantrekken. Zie het Canadees voorbeeld. En zorg er dan ook voor dat studenten die hun best doen, voor een bepaalde periode kunnen blijven om te werken, Erasmus-traineeships te volgen, liefst in sectoren waar tekorten zijn.

Want laten we vooral pragmatisch zijn. En daarbij ook van hen leren. Dat is uitwisseling. Het werkt twee kanten op. Terwijl wij hier nog praten over klimaatverandering, hoe ernstig het is en of we daarvoor nu echt anders moeten gaan leven, zijn ze in Zuid Afrika al drie stappen verder. Wellicht niet in de landelijke politiek, maar wel in het publiek debat en lokaal. Na weer een periode van extreme droogte, is duurzaamheid in Kaapstad geen kwestie van jezelf klimaatdrammer noemen. Nee, je wordt opgeroepen overal waar je komt om water te sparen. Kranen in openbare toiletten zijn half dicht gedraaid. Geen 5 minuten, maar 2 minuten douchen, geen gazon, maar stoeptegels in je tuin.

Terwijl ik deze pitch schreef, hoorde ik de kritische D66’ers, argwanende journalisten, skeptische politici als stemmetjes in mijn hoofd. Wat een geitenwollensokkenplan, ga toch naar Groenlinks. Waarom zou Europa investeren in Afrikaanse studenten? Die gaan toch nooit meer weg als ze eenmaal hier zijn?

Misschien niet nee. Net als met alle voorstellen omtrent migratie, is ook deze niet waterdicht. Migratie is ‘messy business’. Welk systeem we ook bedenken met hekken, patrouilleboten, hotspots of asielquota. Er zijn altijd mensen die innovatief genoeg zijn om er doorheen te komen. Dan zeg ik: durf van die innovatie-drift gebruik te maken. Erasmus in Afrika.

Marthe Hesselmans is senior wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting