Doneer aan de Mr. Hans van Mierlo Stichting

woensdag 10 maart 2021

#EUolifant in de Tweede Kamer, column 2

De gehele brochure is hier te vinden.

In de aanloop naar de verkiezingen lijkt er maar weinig aandacht voor Europa te bestaan. En dat terwijl op de agenda van de Europese Unie grote vraagstukken staan – over rechtsstatelijkheid, klimaat, migratie en digitalisering. Een volgend kabinet zal zich daar dan ook zeker toe moeten verhouden. Op Twitter is de #EUolifant in het leven geroepen om te wijzen op de EU als olifant in de kamer tijdens de campagne. Voor de Mr. Hans van Mierlo Stichting geven een aantal auteurs hun kijk op de EU-olifant.


 

Wat stampen we lekker met de Europese olifant

door Mendeltje van Keulen, lector (praktijkprofessor) aan De Haagse Hogeschool en de Universiteit Leiden & gastonderzoeker bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Olifanten werden naar Europa gebracht, zo’n beetje in de tijd dat de naam voor het continent werd gemunt. Vele eeuwen vergaapte het hooggeëerd publiek zich in zoölogische parken en circussen aan het vreemde dier. Er werd mee gesold en het oogstte verbaasde blikken. Wat een mal dier is dat! Hoe anders is de olifant dan wij, de weldenkende, rationele, zuinige Nederlanders.

Het is niet verrassend dat de EU-olifant als hashtag aanslaat, als pakkend frame voor het gebrek aan Europese vragen in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het dier heeft een eigen Twitteraccount en wordt regelmatig in plaatjes gefotoshopt. In het kader van een crowdfundingsactie voor een grotere EU-vlag van premier Mark Rutte zat hij zelfs aan bij de Europese Raad. Zij die Europees nieuws zoeken, kunnen er niet omheen.

Alle joligheid ten spijt; hier wordt een heuse puzzel op tafel gelegd. Hoe kan je ‘gewoon’ over Europese zaken praten – op dagelijkse basis, over dilemma’s en twijfels en oplossingen en obstakels – zonder dat de spreker tot ‘de EU-woordvoerder’, of nog erger, ‘de Europese partij’ (D66, Volt) wordt benoemd?

Anders dan in politiek debat over, zeg, onderwijs, zorg en sociaal beleid, schieten debatten met een Europese dimensie snel in karikaturen, droom- of waanbeelden (Europees leger! Nexit! Federalisme!). Mal, want in al die andere hoofdsteden, inclusief Brussel, gaat het natuurlijk gewoon om mensen die samen problemen oplossen. Olifanten hebben 26 tanden, precies het aantal andere lidstaten waarmee Nederland rekening moet houden in het schrijven, bepalen en implementeren van beleid. Dat doen ze in dagelijks gesprek met ondernemers, professionals, belanghebbenden en beleidsmakers over voors en tegens, en idealiter ook met een publieke sfeer. Nederlandse bewindspersonen geven daar maandelijks met hun 26 collega’s een klap op, na jaren van wegen, pleiten en standpunten slijpen.

Wat doen ze daar, was het lastig, is het gelukt, #hoedan? Parlementair journalisten aan het Binnenhof durven die Europese vragen aan nationale politici niet aan. Dat is geen luiheid of domheid, maar een logisch gevolg van jarenlang gebrek aan onderhoud aan het Nederlandse Europadebat. Dat leidt tot een situatie waarin lobbyisten van bedrijven en belangengroepen met een boodschap over een specifiek Europees dossier vaak het Binnenhof overslaan op weg naar Brussel. Waarin parlementair journalisten het correspondentschap Brussel als een paar jaar afwezigheid uit de Haagse bubbel zien, in plaats van de relatie te leggen met de procedurevergaderingen. En waarin het EU-woordvoerderschap in een Kamerfractie minder aantrekkelijk wordt gevonden dan de portefeuille van NAVO of buitenlandwoordvoerder. Inderdaad, een viciEUze cirkel, waar in academische kringen al langer over wordt geschreven – en die zich nu manifesteert in #EUOlifant.

Daarbij kan iedereen, ook D66, in de spiegel kijken. Wat doen politieke partijen, bijvoorbeeld, om politici – bewindslieden, Kamerleden en Europese fractie – in nauw overleg slim te laten samenwerken aan Europese prioriteiten? Na de verkiezingen en tijdens de formatie en de inwerkperiode van nieuwe Kamerfracties is er ruime tijd voor het inregelen van dat soort processen. Benut de vele professionals die zich in Brussel en Den Haag inzetten voor beter Europabeleid: bij de ministeries, de Europese Commissie, staf van de fracties in het Europees Parlement, en bij vele gemeenten met steeds grotere EU-afdelingen. Zij zullen de nieuwe fracties en bewindslieden ongetwijfeld graag rondleiden in hun wondere wereld. Een wereld waarin Nederland lekker meestampt met de #EUOlifant.